Земаневий санайы истисалында Resistance Spot Welding (RSW) технологиясы озь семерелилиги ве ишанчлылыгъы себебинден автомобиль, аэрокосмик ве эв техникасы киби сааларда тот басмагъан челикнинъ компонентлерини бирлештирювнинъ эсас джерьянына чевирильди.
Лякин нокъталы кьайнакьнынъ кейфиети эсас оларакъ, джерьян девамында пейда олгъан кьайнакь нуггетининъ колемине, шекилине ве ички бутюнлигине багълыдыр. Пайванд нуггети — эки ве бир къач маден листлерини бирлештирген энъ муим «иритме зонасы»дыр, онынъ кейфиети исе бирлешменинъ къавийлигини ве къурулыш ишанчлылыгъыны догърудан-догъру бельгилей.
Бу къулланма муэндислер ве техниклерни тот басмагъан челиктен япылгъан нокъталы пайлаштырма наггетлерининъ кейфиетини къыймет кесмек ичюн системалы ве амелий усулны бермеге макъсат эте. О, эсас косьтергичлерден ве -йыкъыджы олмагъан сынавлардан башлап, параметрлернинъ оптималлаштырылмасына къадар эр тарафлама стратегияны къаплай, бу исе кьайнатылгьан ерлештирювлернинъ энъ юксек санайы стандартларына джевап бермесини теминлей.
I. Пайванд наггетининъ кейфиетининъ эсас косьтергичи ве санайы стандартлары .
Тот басмагъан челиктен япылгъан нокъталы пайлаштырма самородокнынъ кейфиетини къыймет кесмек ичюн башта ачыкъ ольчю стандартларыны бельгилемек керек. Наггетнинъ кейфиети, адет узьре, ашагъыдаки учь эсас косьтергичнен бельгилене:
1. Наггетнинъ диаметри .
Наггетнинъ диаметри — бу бирлешменинъ юк-ташыйыджылыгъыны къыймет кесмек ичюн энъ муим косьтергичтир. Диаметрнинъ етерли олмамасы бугъумнынъ къавийлигининъ эксильмесине ве агъырлыкъ алтында ола билир сынъырланувгъа кетире.
| Къыймет кесюв косьтергичи . | Умумий санайы стандарты (Мукъайт) | Амелий тевсие . |
| Наггетнинъ энъ аз диаметри . | Умумен $D \\ge 4\\sqrt{t}$ керек ($t$ — бир листнинъ къалынлыгъы, мм-де) | 1,0 мм къалынлыкътаки тот басмагъан челик лист ичюн энъ аз диаметри 4,0 мм-ден эксик олмамакъ керек. |
| Металлография стандарты . | Металлографик талильнинъ кейфиет стандарты: 3 мм къалынлыкътаки наггетнинъ диаметри $\\ge 4\\text{mm}$. | Бу консерватив истинадий къыйметтир; керчек истисал материал ве листнинъ къалынлыгъына эсаслангъан белли бир стандартларгъа эсасланмакъ керек. |
2. Наггетнинъ ичине кирюв тезлиги .
Проникновение тезлиги — бу кьайнатылгьан листлернинъ умумий къалынлыгъына нисбетен самородок къалынлыгъынынъ фаизидир.
- Стандарт талап: идеаль нуфуз 20% иле 80% арасында олмакъ керек.
- Алчакъ нуфуз ( ).<20%): Small contact area between the nugget and the base metal, resulting in insufficient strength.
- High Penetration (>80%): чыкъарувгъа (чапылувгъа), юзюнинъ зияде оюкъланмасына, атта янып-ке мейильли, бу исе тышкъы корюнишке ве ёргъунлыкъ перформансына тесир эте.
3. Ички къусурлар .
Пайванд нуггетининъ ичиндеки къусурлар гизли хавфлардыр, олар бирлешменинъ бозулмасына кетире билелер. Буларгъа биринджи невбетте:
- Къопкъалылыкъ: кьайнакь вакътында газлар етерли дереджеде чыкъарылмагъанда пейда олгъан бошлукълар.
- Ярыкълар: биринджи невбетте, кьайнакьнынъ иссилик кергинлиги я да сувутувнынъ зияде тезлиги себебинден пейда ола.
- Кичиклешюв бошлукълары: ириген джевиз къаттылашкъанда ве кичиклешкен сайын пейда олгъан бошлукълар.
- Къусурлы мейданлыкънынъ сынъыры: санайы стандартлары, адет узьре, умумий къусурлы мейданлыкъ умумий наггет мейданынынъ 20%-ден зияде олмамасыны талап этелер.
II. -Деструктив олмагъан тестлер (ДТ): Семерели ве акъикъий-Вакъыт кейфиетини къыймет кесюв
-йыкъыджы олмагъан сынав усуллары детальге зарар кетирмейип, пайванд наггетни 100% тез тешкермеге имкян бере, бу исе оларны юксек-колемли истисалларда онлайн кейфиетни тешкермек ичюн айрыджа келишкен япа.
1. Ультрадавушлы сынав (УТ) .
УТ — нокъталы пайлаштырмалар ичюн энъ кенъ даркъалгъан НДТ усулыдыр. О, самородокнынъ колемини ве бутюнлигини къыймет кесмек ичюн чешит материал юзюндеки ультрадавушлы далгъаларнынъ акс олунувыны (меселя, самородок ве темель маден арасындаки синтез сызыгъы, я да къусурлар) къуллана.
| Техникий тарафы . | Тафсилятлы анълатма ве амелий къулланма . |
| Принцип . | Пайвандлав самородкасы ве темель маден арасындаки ромбоид хасиетли зонада (иритюв сызыгъы) ультрадавушлы далгъалар иле пейда олгъан специфик эхо сигналларындан файдалана. |
| Учув вакъты (УВ) талили | Ультрадавушлы далгъанынъ Учув вакъты (УВ) сигналы талиль этип, наггетнинъ къалынлыгъыны ве диаметрини догъру къыймет кесмек мумкюн. |
| Малюматлар акъкъында малюмат | Меселя, белли бир материалда ве сыкълыкъта 0,38 мкс ТОФ тахминен 4 мм диаметрли наггетке келише биле. Амелий къулланувда калибровка ичюн стандарт нумюне китапханеси тешкиль этильмек керек. |
| Устюнликлери . | Юксек сурьат, -сызыкъта тешкерювни темин эте; наггетнинъ диаметрине ве синтез сызыгъы къусурларына сезиджидир. |
2. Рентген тешкерюв (РТ) .
РТ рентген нурларындан файдаланып, пайлашувгъа кирмек мумкюн. Денъишкен сыкълыкътаки ерлерде рентген нурларынынъ дифференциаль ютувындан файдаланып, тасвир мейдангъа келе, бу исе ички къусурларны корьмеге имкян бере.
- Къулланув: хусусан ички колем къусурларыны, меселя, тешиклик, чатлакълар ве тартышув бошлукъларыны тапмакъ ичюн эффективдир.
- Устюнликлери: кейфиетли даимий язувны теминлей ве кейфиетли къусурларны талиль этмек ичюн интуитив тасвирлерни теклиф эте.
- Сакъланувлар: УТ-ге коре, наггетнинъ диаметрини микъдарджа ольчемек ичюн зияде фият ве аз догърулыкъ.
III. Деструктив къыймет кесюв: бирлешменинъ къавийлигини ве микроструктурасыны тешкерюв
Деструктив сынав — бу пайлаштырма самородкасынынъ кейфиетини ве бирлешменинъ механик чалышувыны тешкермекнинъ сонъки вастасыдыр. О, адет узьре, процесс параметрлерини деврий тасдыкъламакъ ве янъы махсулатны ишлеп чыкъмакъ ичюн къулланыла.
1. Механик сынав .
Механик сынавлар догърудан-догъру юк-ташымакъ къабилиетини ве пайванд нуггетининъ бутюнлигини къыймет кесе.
| Тестнинъ чешити . | Къыймет кесювнинъ макъсады . | Къабул этмекнинъ критерийлери (Эсас) |
| Къабукъ сынавы | Пайлаштырылгъан нуггетнинъ бетлерара къавийлигини ве диаметрини къыймет кесе. | Идеаль нетидже: йыртылув пайлашув самородкасынынъ юзюнде дегиль де, темель маденде (ана материалда) ола. Эгер наггет интерфейстен айырылса (интерфейс авалеси), бу къабул этильмез сайыла. |
| Кесик кесюв сынавы . | Бирлешменинъ энъ буюк юк-ташыйыджылыгъыны тешкерир. | Ольчев кесюв кучю конструкторлыкъ талапларына джевап бермек я да олардан зияде олмакъ керек, сынъырланув режими исе темель маденнинъ йыртылмасы олмакъ керек. |
2. Металлографик талиль .
Металлографик талиль — бу кьайнакь нуггетининъ микроструктурасыны ве ольчюлерини къыймет кесмек ичюн энъ догъру усулдыр, кьайнакь джерьянынынъ параметрлерини бельгилемек ве тешкермек ичюн эсас олып хызмет эте.
Амелият:
- Пайвандлангъан ерден нумюне кесинъиз.
- Орнекни монтаж этинъиз, таптап, джылтыратынъыз.
- 2% Нитал (спирттеки азот экшилиги) киби травирлейиджи ярдымынен химиявий травировка япынъыз, бойлеликнен, самородок ве темель маден арасындаки микроструктура ве иритильме сызыгъы ачыкъ-айдын корюне.
Кефильлик критерийлери: 1. 1.1.
- Ольчю ольчюси: нуггетнинъ диаметрини ве ичине кирюв тезлигини догъру ольчемек, бу исе процесс параметрлерини низамламакъ ичюн эсас олып хызмет эте.
- Микроструктура: Наггет зонасы ичинде къаба данечиклер, чатлакълар я да иритильмеген ерлерни тешкерюв.
IV. Нокъталы кьайнакь параметрлерини оптималлаштырув стратегиясы: тургъун, юксек-кейфиетли наггетлерге иришмек
Пайванд наггетнинъ кейфиетининъ тургъунлыгъы учь эсас параметрнинъ: ток, вакъыт ве кучьнинъ догъру идаре этильмесине эсаслана.
1. Акъым ве вакъытны идаре этмек (Къайнамакъ ток ве вакъты) .
Акъым — ириген джевизни тешкиль этмек ичюн иссилик менбасы, вакъыт исе иссиликнинъ топланувыны бельгилей.
- Акъымнынъ интенсивлиги: тевсие этильген оптимал диапазон, адет узьре, 7,5 кА ве 8,5 кА арасындадыр (тот басмагъан челикнинъ умумий къалынлыкълары ичюн). Пек алчакъ олгъан ток етерли дереджеде буюк нуггет мейдангъа кетирмез; пек юксек олгъан ток чыкъарылмагъа ве зияде къызмагъа мейильлидир.
- Къайнамакънынъ девамлылыгъы: тевсие этильген диапазон 400 миллисаниеден 500 миллисаниегеджедир. Бунынъ ичюн ядроланув сурьатыны зияде къызувнынъ огюне кечмекнен мувазене этмек керек. Даа къалын листлер ичюн бир тюрлю наггет осьмесине иришмек ичюн чокъ-импульсли я да басамакълы ток котерюв стратегиясы керек ола биле.
2. Кучьнинъ калибровкасы (электроднынъ къувети/басымы) .
Электродларнынъ къуветининъ (басымынынъ) макъсады — электродлар ве заготовкалар арасында, заготовкаларнынъ озьлери арасында яхшы электрик алякъасыны темин этмек, айны вакъытта кьайнакь вакътында чыкъарувнынъ огюне кечмектир.
- Индже материаллар (меселя, 0,5 мм-ден эксик): зияде ичине кирмектен къачынмакъ ичюн, даа алчакъ контакт басымы тевсие этиле, меселя, 0,3 МПа этрафында.
- Къалын кесиклер (меселя, 1,0 мм-ден юксек): юзлерара етерли контакт ве токнынъ тургъун пайлашмасы ичюн даа юксек басым керек, меселя, 0,5 МПа ве зияде.
- Амелий тевсие: етерсиз басым юксек контакт къаршылыгъына ве чыкъарувгъа кетире; зияде басым маневрлевни арттыра ве электродларнынъ эскирювини тезлештире.
V. Электродларнен идаре этмек ве кейфиетни теминлемекнинъ амельге кечирильмеси .
Электрод — бу нокъталы кьайнакь машинасынынъ «юрегидир». Онынъ вазиети ток сыкълыгъына ве иссилик пайлашувына догърудан-догъру тесир эте, шунынъ ичюн о, пайванд наггетлерининъ кейфиетини теминлемек ичюн пек муимдир.
1. Электроднынъ материалы ве оларгъа бакъув .
| Джеэт | Амелий тевсиелер ве тертиплер . |
| Материалны сечип алув . | Бакъыр-Вольфрам композит электродларыны я да Хром Цирконий Бакъыр (CuCrZr) электродларыны къулланмакъ тевсие этиле. Бакъыр матрица юксек кечиримлиликни теминлей, вольфрам иритиджиси я да CuCrZr исе юксек-араретке къаршы турувны ве агъырувы къаршылыгъыны арттыра. |
| Теминлев тертиби . | Кирлендириджилерни ве оксидлерни ёкъ этмек ичюн юзюни даима темизлемек. Электроднынъ юзюни тегиз тутмакъ керек. |
| Денъиштирюв босагъасы . | Электроднынъ бет диаметри ильк ольчюсинден 20%-ден зияде эскиргенде я да деформациялангъанда, ток сыкълыгъынынъ тюшюви ве наггетнинъ колеми тургъун олмамасы ичюн оны кийиндирмек я да денъиштирмек керек. |
| Сувутув системасы . | Электродларны сувутув системасы догъру чалышкъаныны тешкеринъиз. Электродларнынъ зияде къызмасы ве термик деформациянынъ огюне кечмек ичюн кириш сувунынъ араретини 5 градустан 30 градускъадже идаре этмек тевсие этиле. |
2. Кефильликни теминлев (КТ) системасы .
Стабиль истисалны темин этмек ичюн эр тарафлама кейфиет системасыны тешкиль этмек пек муимдир:
- Параметрлернинъ ольчюси: тот басмагъан челик материалларнынъ эр бир комбинациясы ичюн стандартлаштырылгъан кьайнакь параметрлери джедвеллерини тизмек (меселя, 304/316L, чешит къалынлыкъта).
- Статистик процесслерни идаре этмек (СПИ): акъикъий-вакъытта ток, кергинлик ве кучьнинъ тенденцияларыны козетмек ве талиль этмек ичюн СПУ усулларыны амельге кечирмек, бу исе кичик процесс сапмаларыны вакътында тапмагъа ве тюзетмеге имкян бере.
- Донатмаларны калибрлемек: малюматларнынъ догърулыгъыны темин этмек ичюн амперметрлер ве басым датчиклери киби мониторинг донатмаларыны даима догъру калибрлемек керек.
- Кадрларны азырлав: операторларны къусурларны айырды этмек имкянларына ве параметрлерни тюзетмек бильгилерине саип олмакъ ичюн токътамайып огретмек.
Хуляса
Тот басмагъан челиктен япылгъан нокъталы кьайнакь къулланмаларында кьайнакь самородкасынынъ кейфиетини къыймет кесюв стандартны къоюв, догъру тешкерюв ве джерьянны идаре этмекни къаврап алгъан системалы муэндислик джерьяныдыр. Сызыкълы истисал ичюн Ультрадавушлы сынав киби самимий -йыкъыджы олмагъан усулларны къулланып, деврий тасдыкълав ичюн металлографик талиль ве механик сынавларнен бирлештирильген ве параметрлернинъ оптимизациясы ве электродларны идаре этмек протоколларына къатты риает этип, истисалджылар къавий кейфиет идареси рамкасыны тешкиль эте билелер.
Тек пайванд нуггетининъ колеми, ичине кирюв тезлиги ве ички къусурлар узеринде догъру незаретке иришмек ярдымынен тот басмагъан челикнинъ бирикмелери устюн къавийликке ве девамлы конструктив бутюнликке саип олмакъны темин этмек мумкюн, ве бунынънен энъ къатты санайы къулланув талапларына джевап бере.
